Kaya Tirmanis Ayakkabilari
Kaya tirmanirken giydigimiz ayakkabilar (katalar) ayagimizi korumaktan öte islevlere sahiptir. Kaya tirmanis ayakkabilarimiz ile kayayi kavrariz, tutunuruz ve hissederiz. Degisik ayakkabilar degisik kullanimlari kolaylastirmak için tasarlanmislardir. Hem ayaginizin yapisina, hem de tirmanis tarziniza uyan bir ayakkabi seçmeniz çok önemlidir. Asagida adimlari izleyerek saglikli bir seçim yapmaniz mümkün olacaktir:

1. Adim: Tirmanis Planlarinizi Göz Önüne Alin

Herseyden önce kendinize sorucaginiz bazi sorulari cevaplamalisiniz

- Tirmanis konusunda kendinizi nasil degerlendirirsiniz: Acemi(yeni baslayan), orta seviyede yada ileri düzeyde?
- En sik nerede tirmanirsiniz? Kaya yapisi nasildir ve rotalarin özellikleri nelerdir?
- Alacaginiz ayakkabilarla ne yapmayi amaçliyorsunuz? Uzun, günboyu süren duvar çikislari mi, yoksa kisa rotalar mi? Tirmanis yarismalari, performans rotalari yada keyfiniz için rahat rotalar mi?
- Hangi tirmanis tekniklerini daha çok kullanirsiniz? Iç basma(edging), sürtünme, cepli rotalar, çatlak tirmanisi yada bunlarin hangi kombinasyonu?

Çogu kaya tirmanis ayakkabilari (katalar) birçok kaya tirmanma teknigini basarili uygulayacak sekilde üretilirler. Ama bazi ayakkabilar kimi teknikler için digerlerine göre daha uygundur. Eger tirmanisa yeni basliyorsaniz yada farkli stilde tirmanislar yapmak hosunuza gidiyorsa, çok amaçli bir kata alarak degisik tirmanislarin dogurdugu degisik ihtiyaçlari tek bir ayakkabi ile giderebilirsiniz. Daha tecrübeli bir tirmanici iseniz, farkli tirmanis kosullari için özellesmis ayakkabilar seçmeyi tercih edebilirsiniz.

Katalarin Temel Özellikleri
Kaya ayakkabilarinin performansi yapildigi malzemelere ve bunlarin nasil birlestirildigine baglidir. Degisik ayakkabilari karsilastirmadan önce asagidaki noktalara göz atmanizda fayda vardir:

Ayakkabi Bogazi: Yüksek bogazli ayakkabilar bileginize ve ayak kaslariniza destek olurlar. Ayrica ayak bilekleriniz çizilmeler sürtünmelere karsi korurlar. Düsük bogazli ayakkabilar belki ayak bileginize daha az destek verirler ama dik yüzeylerde sürtünme basisi yada diger gelismis tirmanis teknikleri uygulamak için daha uygun bir hareket kabiliyetine sahiptirler.

Temel Tasarim: Patik seklinde giyilen yada cirt-cirt ile hizla baglanan ayakkabilari ayaginiza giymek ve çikarmak bir kaç saniye alir. Bu özellikleri ile kisa kaya tirmanislari veya yapay tirmanis duvarlari gibi ayakkabilari sik sik ayaginiza giyip çikardiginiz durumlar için idealdirler. Bagcikli katalar ayaginiza çok daha siki ve iyi oturur, bir miktar kullanimdan sonra daha da siki baglanarak yine iyi kavramasi saglanabilir. (neredeyse bütün kaya tirmanis ayakkabilari normal kullanimla bir miktar esnerler.)

Destek/Orta taban sertligi: Sert ve destekleyici kata tabanlari ayaklarinizi korurlar, ayak kaslarinizin daha az kasilmasini saglarlar, ince kenarlar ve basamaklar üzerinde daha kolay durmaniz mümkündür. Ayrica ayaginizi çatlaklara yada büyük ceplere sikistirdiginizda ayakkabinizin bükülmesini kisitladiklari için ayaginizi oldukça rahatlatirlar! Esnek orta tabanlar kayayi daha iyi "hissetmenizi", dolayisi ile çok ufak basamaklari kullanabilmenizi saglarlar. Esnek tabanlarin bir diger avantaji sürtünme basisini dik yüzeylerde uygularken çok daha genis bir kauçuk tabani ile kayaya basabilmeniz; daha rahat tirmanmaniz olacaktir.

Parmak Tasarimi: Parmaklarin ucuna dogru incelen, sivri uçlu ve alçak profile sahip katalar ayaginizi kaya yüzeyindeki ufacik çatlak ve ceplere rahatlikla sikistirmanizi saglar. Ancak bu tasarimin özellikle bas parmaginizi daha fazla acitacagi ve uzun tirmanislarda pek rahat olmayacagi da bir gerçektir. Parmaklari daha az büken ve sikistiran modeller daha rahattirlar ve sürtünme basisini daha etkili uygulamaniza olanak tanirlar.

Last shape - Ayakkabinin formu
"Last" denilen, kata üretilirken kabul edilen ayak seklidir. Ayakkabi bu "form"u saracak sekilde üretilir. Üreticiler degisik modeller için degisik formlar (last) olusturur ve kullanirlar. Bunlarin çogunu iki ana tipte toplayabiliriz:

Yari-esnek: Yari esnek formlar (ki bunlara geleneksel formlar da denir) alisa geldigimiz, ayagimizin anatomik sekline uygun olan formlardir. Asagida daha detayli açiklanan kavisli formlara kiyasla çok daha rahat olduklarindan özellikle yeni baslayanlar ve orta düzeyde tirmananlar tarafindan tercih edilirler. Kavisli- Kavisli formlarda ayak tabani parmak uçlarinda asagiya dogru hafifçe bükülmüstür. Böylece ayak parmaklariniz da kivrik olarak ayakkabiya yerlesir; ufak kenarlara basmak(edging) ve dengeyi saglamak kolaylasir. Kavisli katalar zor rotalar ve tirmanis yarismalari gibi limitinizi zorlayacak performanslar için çok uygundurlar. Ancak ayaginiza pek de nazik davranmadiklari için genel tirmanis amaçli yada yeni baslayanlar için önerilmezler.

Kata Taban Yapisi
Slip-lasted - Slip-lasted katalarin orta ve iç tabanlari incedir. Bu sayede oldukca esnek ve hassas olurlar. Ayaginizin altindaki kayayi "hissetmenizi" saglarlar, ayaginizi tam olarak nereye bastiginizi bilirsiniz. Bu ince tabanlar ayni zamanda çok ufak basamaklari kavramanizi ve kullanmaniza yardimci olurlar.

Board-lasted - Board-lasted katalar slip-lasted olanlara göre daha sert ve dayaniklidirlar, daha az esnerler ve daha uzun ömürlüdürler. Eger taban yenileyebiliyorsaniz, board-lasted teknigi ile üretilen ayakkabilari daha çok kez yenileyebilirsiniz. Orta tabanin sertligi ayaginiza ek destek ve koruma saglayarak özellikle ufak kenarlar ve uzun çatlaklardan olusan tirmanislarinizda sizi rahatlatir.

2. Adim: Genel Kategorilerden Birini Seçin
Kaya tirmanis ayakkabilarini çok kesin ve net olarak siniflara ayirmak mümkün olmaz çünkü çogu ile birçok degisik tirmanis ihtiyaçlarinizi karsilamak mümkündür. Ama yine de onlari üç temel kategoriye ayirarak yeni bir kata seçerken yapacaginiz incelemeyi kolaylastirabiliriz.

Çok Amaçli Katalar:
Çok amaçli ayakkabilar kaya tirmanirken karsilasabilecegimiz çogu durumda bizi tatmin edecek kadar iyi performans gösterirler. Çatlak tirmanisi, kenar basislar(edging) ve sürtünme tirmanislarinin hepsini yapmak mümkündür. Yeni baslayanlar (degisik tirmanis stillerini deneme ve ögrenme özgürlügüne sahip olmak isterler), ortalama tirmanicilar (belirli bir tirmanis stili yerine degisik yapidaki kayalarda tirmanmayi sevenler) ve çok ip boyu tirmanan tirmanicilar (duvar çikarken nasil pasajlarla karsilasilacagi öngörülemeyebilir.)
Çok amaçli katalarin agirlikli olarak yüksek bogazli modeller oldugu görülür. Bu sayede hem bilekleri daha fazla korurlar hem de daha rahat olurlar.

Yüksek Performans:
Tirmanis yarismalari ve zor spor tirmanis rotalarinda avantaj saglamasi için üretilirler. Belirli bir basis tekniginin sart oldugu tirmanislarda güvenebileceginiz yüksek performans sunarlar. Bu tip katalarin bogazlarinin düsük tutulmasinin sebebi ayagin hareket kabiliyetini kisitlamamak ve daha hafif bir ayakkabi üretmektir.
Ayaginiza çok iyi oturarak basisinizin kontrolünü daha rahat saglamaniza yardimci olurlar.

Patikler:
Yalin ayak tirmanmanin bir adim ötesi patiklerdir. Ayaginizi adeta ikinci bir deri gibi sararlar ve tabanlari olabilecek en fazla hassasiyeti saglamak için çok ince yapilmistir. Minik basamaklara basmayi kolaylastirirlar. Ince çatlaklari kullanabilmeniz için parmak uçlari daralan yapida tasarlanmistir. Patikler en çok antrenman, yapay duvar ve kisa kaya tirmanislari için uygundur. Normal tirmanis ayakkabilarindan çok daha hafiflerdir ve giyip çikarmasi oldukça hizli ve kolaydir.

Bilinmesi gereken bir nokta sudur: Patikler ayagi yeterli derecede desteklemedikleri için kenar basis tekniginde zayif kalirlar. Ayni zamanda ayak kaslarimizin daha fazla yorulmasina yol açarlar. Diger tip ayakkabilara göre daha hizli yipranirlar ve çok daha fazla esnerler.

· Yeni Baslayanlar Için Birkaç Tavsiye:
Eger yeni basliyorsaniz ihtiyaciniz olan, ayaginizi siki saran ama rahat, dayanikli bir katadir. Ögrenme sürecinde çogu zaman gereginden fazla yipranma olusacagindan tabani ve kendisi daha dayanikli olan modellerden birini tercih etmeniz daha ekonomik olacaktir. Ayaginiza rahat olmasi önemlidir; çünkü ögrenmenin verimli olabilmesi için kisi rahat ve stressiz bir ortamda; ögrenmeye açik bir ruh halinde olmalidir. Akliniz aciyan zavalli ayaklarinizda ise ister istemez "daha zor" ögrenirsiniz. Katanin "siki olmasi" ile "acitmasi" farkli seylerdir. Tavsiyemiz magazadan aldiktan sonra ayaginizda 30-40 dakika tutabildiginiz bir ayakkabi seçmenizdir. Ayaginizi destekleyecek kadar sert bir taban, yan çeperleri saran kauçuk bant ve üst kisimda kullanilacak iyi kalite deri aramaniz gereken özelliklerdir. Bileklerinizi daha fazla korumak ve desteklemek için yüksek bogazli modelleri tercih edebilirsiniz.

Ayakkabinin ayaginizi kivirmadigindan, düz tuttugundan emin olmalisiniz. Ayakkabi tabaninin yari sert olmasi, yani tenis topu sertliginde olmasina dikkat ediniz. Bu sertlikte bir taban ufak basamaklarda daha rahat durabilmenizi ve ayak tekniginizi daha hizli gelistirmenizi saglayacaktir.

3. Adim: Ayaginiza Olduklarindan Emin Olun !
Kataniza karar verirken dikkat etmeniz gereken en önemli nokta, ayaginiza iyi oturmasidir. En dogru seçimi degisik ayakkabi tiplerini deneyerek yapabilirsiniz. Degisik modelleri denerken tavsiyemiz ayaginizda çok ince bir çorap giyiyor olmaniz (denediginiz ayakkabilari çok daha kolay bir sekilde ayaginiza giyip çikarmanizi saglar.) Ayaklarimiz ögleden sonralari siser, tipki katalarimizi uzun süre ayagimizdan çikartamadigimiz durumlarda oldugu gibi. Bu bakimdan kata seçmek için günün ikinci yarisini tercih ediniz, aksi takdirde ayaginizi "sikan" bir kata almis olabilirsiniz. Aldiginiz ayakkabiyi kullanmadan önce evde halinin üzerinde bir süre giymek de fikir verebilir.

Eger bagcikli bir kata deniyorsaniz bütün bagciklari gevsetebilirsiniz. Çorabinizin katlanmadigindan emin olduktan sonra bagciklari baglayiniz. Ayakkabi ayaginiza siki olmali, ama acitmamalidir. Ayaginizin katanin içinde kaymasi ve dönmesini engellemek için illa acilar içinde tirmanmaniz gerekmez. Ayakkabinizi sikica bagladiginizda bagcik deliklerinin birbirine paralel olmasi size dogru bir numara seçtiginizi isaret eder.

Unutmamaniz gereken her katanin zaman içinde bir miktar esneyecegidir. Ancak bu esneme boyuna degil, enine olmaktadir. Eger topuk yada parmaklarda ciddi bir baski hissediyorsaniz, ömrü boyunca ayaginizi ayni noktalardan acitacagini bilmelisiniz. Ayakkabinin tamami iç astara sahip olan katalar ve/veya ayak çevresinde kalin sürekli kauçuk banda sahip olan modellerin digerlerine göre çok daha az esneyeceklerini öngörebilirsiniz.

Eger zor ama kisa (bir ip boyu, Ballikayalar'dakiler gibi) rotalarda tirmanmak için bir kata aliyorsaniz ayaginiza biraz daha siki olanini tercih edebilirsiniz. Çok ip boyu rotalar, duvarlar yada genel dagcilik amaçli olarak düsünüyorsaniz hala siki ama rahat ettiginiz numarayi tercih etmelisiniz. Parmaklarinizin yerlesimine özellikle dikkat etmelisiniz; iyi bir yerlesimde parmaklar asiri kivrik ve aci içinde olmazlar!

· Numaralar Üzerine Bir Kaç Not
Ayakkabilarin çogu üzerlerinde UK, US ve Avrupa (Türkiye) numaralari beraberce yazarak gelirler. Karisiklik olmamasi için Adrenalin'de bir Ayak Numaralari Karsilastirma Tablosu bulunur. Avrupa numaralarinda yarim numaralar sabit bir sekilde artmadigindan (örnegin: 38 - 38,5 - 39,5 - 40 - 41) Adrenalin'de UK (Ingiliz) sistemine göre ayakkabilari düzenlemekteyiz.

Unutmamaniz gereken nokta sudur: Numaraniz 9 (yani 43) olsa bile her modeli tekrar denemelisiniz, ayni üreticinin degisik modelleri arasinda bile ciddi kalip farklari olabiliyor!

· Çorapli veya Çorapsiz Giymek?
Bu konu çok tartisilan ve sizin için neyin önemli olduguna dogrudan bagli olan bir konudur. Eger daha rahat oldugunu düsünüyorsaniz çorap giyebilirsiniz. Ancak çoraplar ayaginizin daha az "hissetmesine" yol açacaklarindan performans arayanlar tercih etmemelidir. Eger dogru bir seçim yaptiysaniz çogu patik ve kavisli tip katalar, çorapsiz ayaginiza eldiven gibi otururlar ve kayayi mükemmel hissedebilmenizi saglarlar. Çok amaçli ayakkabilari ise, özellikle duvar çikislari sirasinda, ince çoraplarla giymek ayaklarinizin rahatligi açisindan faydali olacaktir.

KATALARIN BAKIMI
Kaya Tirmanis ayakkabilarinin kaya yüzeyine iyi tutunmasini isteriz. Iyi tutunma maksimum sürtünme demektir. Katanizin tabanlari kirli olursa sürtünme azalir. Toprak ve çamur, kata verimini belirgin bir sekilde azaltirlar; tabanlari temiz tutmaya özen göstermelisiniz!

Temizlik bir kaç asamada yapilmali. Tirmanirken periyodik olarak ayakkabi tabanimizi temiz bir beze silebiliriz. Bunu kisa kayanin dibine sereceginiz eski bir havlu yada beze silerek yapabileceginiz gibi, pantalon yada uzun taytinizin paçasini kullanarak da yapabilirsiniz! Bir diger alternatif de yaninizda tasiyacaginiz eski bir dis firçasi ile zaman zaman temizlik yapmaktir. Bu firçayi bazi tozlu basamak ve tutamaklari temizlemek için de sik sik kullanabilirsiniz.

Tirmanis gününün sonunda ayakkabilarinizin altini iyice temizlemek gerekir. Bunu islak bir bez ile yada kurumus çamur var ise islak firçalama (eski dis firçasi) ile yapabilirsiniz. Islak firçalarken ayakkabinin derisini islatmamaya özen gösterin. Eger katanizin tabaninda sadece toprak ve çamur varsa su ile temizlik yeterlidir. Sadece baska malzemeler oldugunda normal sabun da kullanmaniz gerekebilir. Sabun kullandiginizda durulama isleminin önem kazanacagini biliyorsunuz! Islak firçaladiginiz bir ayakkabinin oda sicakliginda ve gölgede kurumasina özen gösterin.

Belli bir zaman sonra ne kadar temizlerseniz temizleyin taban sürtünmesinin azaldigini görürsünüz. Bu durumda orta sertlikte bir tel firça ile çok bastirmadan tabanlari firçalamaniz yardimci olacaktir. Bu islemi her seferinde ayni dogrultuda yapmalisiniz. Islak yada alkollü bir bez ile tabani silerek islemi bitirirsiniz. Bu sekilde gözenekleri kaygan maddelerle dolan ince bir kauçuk tabakasini silmis olursunuz.

Ayakkabinizin ömrü sizin nasil kullandiginiza dogrudan baglidir. Herseyden önce kabul etmelisiniz ki, katalar "eskimesi ve erimesi" için para verdigimiz papuçlardir! Eger tabani iyi sürtünmüyorsa onu sevmeyiz, sürtünme oldugunda da erime kaçinilmazdir. Bu yüzden eger sik ve yogun tirmaniyorsaniz taban kauçugunu bir sezondan önce eritebilirsiniz. Ancak "sik ve yogun" kullanim ile "yanlis ve gereksiz" kullanim birbirine karistirilmamalidir. Tirmanmadiginiz zamanlarda rotalarin dibinde katalarla dolasmak tabanlari gereksiz yipratir. Rahat ve tabanin az kullanilan bölümlerini kullanabilecegiz basamaklarda burun ve iç basmaktan kaçinarak en hizli yipranan bu bölümlerin ömrünü uzatabilirsiniz.

Katalarinizi asiri sicak ortamlardan (sicak havalarda araba içi ve bagaji, kalorifer yani) uzak tutmali, kullanim sonrasinda havadar bir ortamda tutmali (iç kismi ayaginizin terlemesiyle islanacaktir) ve tasirken ezilmemesine dikkat etmelisiz (ayni çantada tasiyacaksaniz diger malzemelerin üzerine koyun.) Uzun süre kullanmayacaksaniz içini sikica kagit doldurup bagciklarini baglayarak saklamalisiniz.
Degisik Türde Kaya Tirmanis Ayakkabilarini www.adrenalin.com.tr sitesinden alabilirsiniz.

Bu bilgi www.adrenalin.com.tr sitesinden alinmistir.